Често пати сте се прашувале која е разлика помеѓу уплатниците, односно вирманите, со кои треба да извршите определени плаќања или трансакции во банка или пошта. Иако навидум слични, секоја од нив има своја намена во целокупниот платен промет во земјава.
За да може да се извршува пренос на паричните средства меѓу економските фактори во општеството, како луѓе, претпријатија, државни и финансиски институции, потребно е да се употребат методи и инструменти преку кои се извршуваат тие плаќања. Таквите методи и инструменти се познати под името платен промет.
Носители на платниот промет се универзалните комерцијални банки, како и централната банка. Ова, во исто време, претставува една од нивните основни економски функции. Со ефикасното извршување на платните трансакции се обезбедува и непречено движење на економијата.
Што е платен промет?
Платниот промет претставува систем на методи и инструменти преку кои се извршуваат плаќања и трансакции меѓу учесниците во економијата. Во пракса, тоа значи дека секое плаќање, без разлика дали се врши преку банка, пошта, готовински или безготовински, има свој соодветен инструмент и начин на реализација.
Платниот систем во Македонија
Платниот систем во Македонија се базира на три потсистеми за порамнување:
| Потсистем | Што опфаќа | Кога се користи |
|---|---|---|
| МИПС | Македонски интербанкарски платен систем на Народната банка. | За меѓубанкарски плаќања на итни износи од над 1 милион денари. Секоја индивидуална трансакција се порамнува во реално време. |
| КИБС | Клириншки интербанкарски систем. | За извршување плаќања на износи до 1 милион денари. Порамнувањето на налозите се врши на крајот на пресметковниот ден. |
| Систем за интерни плаќања на банката | Плаќања што се извршуваат во моментот на обработка на налогот. | Плаќања меѓу комитенти на истата банка и најбрз начин на реализација на налозите за плаќање. |
Видови платни инструменти во Македонија
Постојат пет платни инструменти кои се користат во платниот промет во Македонија, односно меѓу народот познати како „уплатници“ или „вирмани“. Со овие обрасци може да се извршуваат трансакции направени во националната валута, односно во нашиот случај — денар.
Да погледнеме која е разликата помеѓу сите нив.
Уплатница — Образец ПП 10
Овој образец претставува налог за готовински уплати во денари, односно кога едно лице директно дава парични средства за уплата на определена сметка. Преку уплатницата, банката прима паричен износ од физички или правни лица, кои таа треба потоа да ги уплати на сметка на примачот кој е наведен во самиот образец.
Уплатницата се користи за уплата на готовина на сопствена сметка, како и на туѓа сметка кога уплатува друго физичко лице. Лицето кое врши уплата, во уплатницата треба да го наведе називот на примачот, неговата банка, цел на дознака, сметка, како и износ кој треба да биде уплатен.
Налог за пренос — Образец ПП 30
Разликата помеѓу ПП 30 и ПП 10 е во тоа што со ПП 30, наместо готовинско, се врши безготовинско уплаќање на средства. Односно, уплатата се врши директно од една на друга трансакциска сметка.
Во вирманот, треба и самиот уплаќач да ја внесе својата трансакциска сметка. Ваквиот тип на плаќање може да се изведе помеѓу две сметки од било која банка.
Овој налог се користи и кога надлежен орган налага да се изврши пренос на средства од сметката на определен должник наспрема доверител, врз основ на решение за присилна наплата и налози за блокада на средства за безготовинско плаќање.
Налог за исплата на готовина — Образец ПП 40
Овој налог се однесува при подигање на готовина од трансакциската сметка на правни и физички лица.
Ова се прави согласно со законските прописи за подигање на ефектива, каде спаѓаат исплата на плати, надомест за хранарина и превоз, материјални трошоци и слично.
Налог за јавни приходи — Образец ПП 50
Користен е од страна на физичките и правни лица кога се плаќаат обврски по основ на јавни приходи. Тука најчесто спаѓаат даноците, како и други видови придонеси, царини, акцизи и слично.
Плаќањето може да се врши безготовински преку трансакциски сметки, кај физички и правни лица, или готовински, само кај физички лица, а во тој случај се допишуваат две ѕвездички ** во делот за „сметка“.
Збирен налог за исплата на цела плата — Образец ПП 53
Преку образецот ПП 53 се извршува збирен налог за исплаќање на плата на товар на сметката на еден налогодавач, а во полза на повеќе примачи.
Овој инструмент се користи за плаќање на придонесите од задолжителното социјално осигурување, персонален данок и нето плата. Банката по електронски пат од страна на Управата за јавни приходи (УЈП) ги добива потребните податоци.
| Образец | Назив | Основна употреба |
|---|---|---|
| ПП 10 | Уплатница | Готовински уплати во денари. |
| ПП 30 | Налог за пренос | Безготовинско плаќање од една на друга трансакциска сметка. |
| ПП 40 | Налог за исплата на готовина | Подигање готовина од трансакциска сметка. |
| ПП 50 | Налог за јавни приходи | Плаќање даноци, придонеси, царини, акцизи и слично. |
| ПП 53 | Збирен налог за исплата на цела плата | Исплата на плата, придонеси, персонален данок и нето плата. |
Најчести прашања за платен промет и платни инструменти
Што е платен промет?
Платен промет е систем на методи и инструменти преку кои се извршуваат плаќања и трансакции меѓу луѓе, претпријатија, државни и финансиски институции.
Која е разликата помеѓу уплатница и вирман?
Во секојдневна употреба, термините често се мешаат, но различните ПП обрасци имаат различна намена: готовинска уплата, безготовински пренос, јавни приходи, подигање готовина или збирна исплата на плата.
За што се користи Образец ПП 10?
ПП 10 се користи за готовински уплати во денари, на сопствена или туѓа сметка, кога уплатува физичко лице.
За што се користи Образец ПП 30?
ПП 30 се користи за безготовинско плаќање, односно пренос од една на друга трансакциска сметка.
За што се користи Образец ПП 50?
ПП 50 се користи за плаќање обврски по основ на јавни приходи, како даноци, придонеси, царини, акцизи и слично.
Потребна Ви е поддршка околу платен промет и административни обврски?
Платните инструменти можат да изгледаат слично, но нивната правилна употреба е важна за точна администрација, сметководствена евиденција и навремено исполнување на обврските.
Александар.АК им помага на компании и претприемачи со сметководствена, даночна и административна поддршка во секојдневното работење.